Որքանո՞վ են թանկացել գներն իրականում. Հայաստանն ու աշխարհը 2018-ից մինչև 2026
Հարցին, թե որքան են թանկացել գները վերջին ութ տարում, գրեթե բոլորը պատասխանում են մոտավորապես նույն ձևով՝ «շատ»։
Բայց երբ նայում ես պաշտոնական թվերին, ստացվում է անսպասելի պատկեր։ Հայաստանում գների կուտակային աճը 2018-ից ի վեր փոքր է համաշխարհային միջինից և գրեթե նույնն է, ինչ Եվրամիությունում ու ԱՄՆ-ում։
Այս հոդվածում փորձում ենք հասկանալ՝ ինչո՞ւ է թվերի պատկերն այդքան տարբերվում սուբյեկտիվ զգացողությունից։
Պաշտոնական թվերը՝ տարի առ տարի
Ստորև բերված են սպառողական գների տարեկան աճի տեմպերը՝ ըստ ԱՄՀ-ի, Համաշխարհային բանկի և ՏՀԶԿ-ի ներդաշնակեցված տվյալների։ Այս աղբյուրները միտումնավոր օգտագործում են միասնական մեթոդաբանություն, որպեսզի երկրները համեմատելի լինեն։
| Տարի | Հայաստան | ԵՄ միջին | ԱՄՆ | Աշխարհ |
|---|---|---|---|---|
| 2018 | 1.73% | 1.70% | 1.92% | 3.62% |
| 2019 | 0.93% | 1.56% | 2.10% | 3.90% |
| 2020 | 3.86% | 0.16% | 1.56% | 3.00% |
| 2021 | 7.92% | 5.35% | 7.39% | 6.31% |
| 2022 | 8.35% | 10.76% | 6.41% | 8.89% |
| 2023 | −0.65% | 3.22% | 3.24% | 6.15% |
| 2024 | 1.68% | 2.66% | 2.73% | 4.87% |
| 2025 | 3.15% | 2.18% | 2.65% | 4.01% |
Կուտակային արդյունքը
Երբ այս ութ տարվա տոկոսները բազմապատկվում են իրար վրա, ստացվում է հետևյալը՝
| Գների աճը 2018–2025 | |
|---|---|
| Հայաստան | +29.9% |
| ԵՄ միջին | +30.7% |
| ԱՄՆ | +31.5% |
| Աշխարհ (միջին) | +48.6% |
Կուտակային ցուցանիշները հաշվարկված են վերևի աղյուսակի պաշտոնական տարեկան տոկոսների հիման վրա։
Այսինքն՝ 2017 թվականի վերջին 10,000 դրամ արժեցող ապրանքների զամբյուղը 2025 թվականի վերջին արժեր մոտ 13,000 դրամ։
Համաշխարհային միջինով նույն զամբյուղը թանկացել է գրեթե 50 տոկոսով։
Իսկ 2026 թվականին
2026 թվականը դեռ ավարտված չէ, ուստի կուտակային ցուցանիշում այն ներառված չէ։ Բայց ընթացիկ տվյալները հետևյալն են՝
- Փետրվար 2026 — տարեկան գնաճը 4.3%՝ 2025 թ․ մայիսից ի վեր ամենաբարձրը
- Հունիս 2026 — 5.1%
- Հուլիս 2026 — 4.5% (հունիսի համեմատ գրանցվել է 1.4% գնանկում)
Այսինքն՝ 2026-ին Հայաստանում գնաճն արագացել է՝ մնալով Կենտրոնական բանկի 3 տոկոսանոց նպատակային ցուցանիշից բարձր։
Ինչու՞ է զգացողությունը տարբեր
Ահա այն երեք պատճառը, որոնք բացատրում են անհամապատասխանությունը։
1. Միջին ցուցանիշը թաքցնում է սննդի գները
Ընդհանուր գնաճը ներառում է հագուստ, կենցաղային տեխնիկա, կապ և այլ կատեգորիաներ, որտեղ գները հաճախ նույնիսկ նվազում են։
Բայց ընտանիքի բյուջեի զգալի մասը սնունդն է։ Իսկ այնտեղ պատկերն այլ է։
2026 թվականի փետրվարին, երբ ընդհանուր գնաճը 4.3% էր, սննդի և ոչ ալկոհոլային խմիչքների գները տարեկան կտրվածքով աճել էին 6.5%-ով, ալկոհոլային խմիչքներինն ու ծխախոտինը՝ 10.3%-ով, կրթության ծառայություններինը՝ 8.3%-ով։
2025 թվականի հոկտեմբերին ընդհանուր գնաճը 3.7% էր, իսկ սննդինը՝ 5.6%։
Այսինքն՝ սնունդը հետևողականորեն թանկանում է ընդհանուր ցուցանիշից արագ։ Իսկ մարդն ամեն օր հաց ու կաթ է գնում, ոչ թե սառնարան։
2. Առանձին ապրանքներում թռիչքները շատ ավելի մեծ են
2026 թվականի հուլիսի տվյալներով, նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ՝
| Ապրանք | Փոփոխություն |
|---|---|
| Բենզին | +7.4% |
| Դիզելային վառելիք | +14.3% |
| Հեղուկ ածխաջրածիններ (բութան, պրոպան) | +44.6% |
Երբ մարդը լցակայանում տեսնում է 44 տոկոս թանկացում, նա չի մտածում «ընդհանուր գնաճը 4.5% է»։
3. Աշխարհում սննդի գները նոր ռեկորդի են մոտենում
Այս գործոնը գալիս է դրսից և Հայաստանից կախված չէ։
Պարենի և գյուղատնտեսության համաշխարհային կազմակերպության (FAO) պարենային գների ինդեքսը՝
- 2021 թ․ միջինը — 125.7 կետ
- 2022 թ․ մարտի պիկը — 160.2 կետ (պատմական առավելագույնը)
- 2025 թ․ միջինը — 127.2 կետ, ինչը 27.2%-ով բարձր է 2014–2016 բազային ժամանակահատվածից
- 2026 թ․ հուլիս — 131.1 կետ
Հուլիսյան ցուցանիշը վերջին ավելի քան երեք տարվա ամենաբարձրն է, թեև դեռ 18.2%-ով ցածր է 2022-ի մարտի պիկից։
Առանձին ապրանքախմբերում՝
- Բուսական յուղերի ինդեքսը՝ 195.7 կետ՝ 2022 թվականի հունիսից ի վեր ամենաբարձրը
- Ցորենի համաշխարհային գները հուլիսին աճել են 5.8%-ով, մեկ տարվա կտրվածքով՝ 9.9%-ով
- Կաթնամթերքի ինդեքսը, ընդհակառակը, տարեկան կտրվածքով ընկել է 25%-ով
FAO-ի գլխավոր տնտեսագետ Մաքսիմո Տորերոն Reuters-ին հայտնել է, որ Իրանում և Ուկրաինայում պատերազմները՝ զուգորդված Էլ Նինյոյի ազդեցության հետ, ստեղծում են բարձր ծախսերի և ցածր բերքատվության համակցություն, և որ պարենային գները տարեվերջին ու 2027-ին կշարունակեն արագանալ։
Ամենակարևոր հարցը՝ իսկ եկամուտնե՞րն ինչ եղան
Գնաճն ինքնին անիմաստ ցուցանիշ է, եթե չհամեմատվի եկամուտների հետ։ Ահա այստեղ պատկերը դառնում է բարդ։
Պաշտոնական միջինը
2025 թվականին Հայաստանում միջին ամսական անվանական աշխատավարձը կազմել է 303,140 դրամ՝ 5.6%-ով ավելի, քան 2024-ին։ 2026 թ․ մայիսին ցուցանիշը 319,562 դրամ էր։
Բայց միջինը մոլորեցնող է
«Տվյալ» վերլուծական հարթակի (հեղինակ՝ Աղասի Թավադյան) 2026 թ․ մարտի հետազոտությունը, որը հիմնված է Արմստատի խմբավորված տվյալների վրա, ցույց է տալիս երեք բոլորովին տարբեր թիվ․
| Ցուցանիշ | Գումարը | Ինչ է նշանակում |
|---|---|---|
| Միջին թվաբանական | 293,309 դրամ | Այս թիվն է հայտնվում պաշտոնական հաղորդագրություններում |
| Մեդիան (միջին մարդու վարձը) | 219,736 դրամ | Աշխատողների կեսն ավելի շատ է ստանում, կեսը՝ ավելի քիչ |
| Մոդա (ամենատարածված վարձը) | 123,326 դրամ | Համակարգում ամենահաճախ հանդիպող աշխատավարձային պայմանագիրը |
Ամենատարածված աշխատավարձը կազմում է պաշտոնական միջինի ընդամենը 42 տոկոսը։
Բացը լայնանում է
2018 թվականի սկզբին միջին թվաբանականը մոտ 35,000 դրամով բարձր էր մեդիանից։ 2026 թվականի հունվարին այդ բացը կրկնապատկվել է և հասել մոտ 73,500 դրամի՝ միջինի 33 տոկոսին։ Սա տվյալների շարքում գրանցված ամենալայն բացն է։
Ըստ վերլուծության՝ շեղումը կտրուկ արագացել է 2022 թվականից՝ ռուսական պատժամիջոցների հետևանքով Հայաստան հոսած կապիտալի և բարձր վարձատրվող աշխատողների ներհոսքի պատճառով։ Միջին թվաբանականը կլանեց այդ ներհոսքը, մեդիանը՝ շատ ավելի դանդաղ շարժվեց։
Իրական գնողունակությունը
«Տվյալ»-ի գնահատմամբ՝ միջին մարդու անվանական աշխատավարձը 2018-ից ի վեր գրեթե կրկնապատկվել է։ Քանի որ նույն ժամանակահատվածում գների կուտակային աճը մոտ 30 տոկոս էր, իրական գնողունակությունն աճել է։
Սակայն վերլուծությունն ընդգծում է, որ գնաճը հաշվի առնելուց հետո շահույթը զգալիորեն փոքր է անվանական ցուցանիշից և խիստ կենտրոնացած է վերին շերտում։
Ինչու էր Հայաստանում գնաճն ավելի ցածր, քան կարելի էր սպասել
Երկու հիմնական պատճառ կա։
Առաջինը՝ դրամի փոխարժեքը։ 2025 թվականի օգոստոսի կեսերին ԱՄՆ դոլարն արժեր 383.43 դրամ։ 2026 թ․ օգոստոսի սկզբին՝ մոտ 365.78 դրամ։ Այսինքն՝ մեկ տարում դոլարն ընկել է դրամի նկատմամբ 4.6 տոկոսով։
Քանի որ գրեթե բոլոր հումքային ապրանքները՝ նավթը, ցորենը, մետաղները՝ միջազգային շուկաներում գնանշվում են դոլարով, դրամի ամրացումը մեղմացնում է ներմուծվող գնաճը։
Երկրորդը՝ էներգակիրների ֆիքսված պայմանագրերը։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի 2026 թ․ ապրիլի զեկույցում նշվում է, որ երկարաժամկետ, ֆիքսված գնով բնական գազի պայմանագրերը մասնակի բուֆեր են ապահովում էներգետիկ գների ցնցումների դեմ, և Հայաստանը բերվում է որպես օրինակ։
Այս երկու գործոնն էլ, սակայն, փոփոխական են։ Դրամի ամրացումը կարող է շրջվել, իսկ գազի պայմանագիրը գործում է մինչև որոշակի ժամկետ։
Ինչ ցույց չեն տալիս թվերը
Ազնվության համար՝ մի քանի սահմանափակում։
Առաջին։ Բոլոր տվյալները վերաբերում են ֆորմալ հատվածին՝ մոտ 700,000 գրանցված աշխատանքային պայմանագիր ունեցող աշխատողի։ Ոչ ֆորմալ զբաղվածությունն այս պատկերում չկա։
Երկրորդ։ Սպառողական զամբյուղը միջինացված է։ Ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքի բյուջեում սննդի բաժինը շատ ավելի մեծ է, հետևաբար նրանց համար փաստացի գնաճը բարձր է պաշտոնականից։
Երրորդ։ Տարածաշրջանային տարբերությունները հսկայական են։ Երևանում և գյուղական համայնքում և՛ եկամուտները, և՛ ծախսերի կառուցվածքը տարբեր են։
Ամփոփում
Երեք եզրակացություն, որոնք միասին կազմում են ամբողջական պատկերը։
Առաջին։ Հայաստանում գների կուտակային աճը 2018–2025 թթ․ կազմել է մոտ 30 տոկոս՝ գործնականում նույնը, ինչ ԵՄ-ում և ԱՄՆ-ում, և զգալիորեն ցածր համաշխարհային միջինից՝ 48.6 տոկոսից։
Երկրորդ։ Այս համեմատաբար բարենպաստ ցուցանիշը մեծապես պայմանավորված է դրամի ամրացմամբ և ֆիքսված գնով էներգետիկ պայմանագրերով՝ երկու գործոն, որոնք երաշխավորված չեն ապագայում։
Երրորդ։ Միջին թվերը թաքցնում են բևեռացումը։ Երբ ամենատարածված աշխատավարձը կազմում է պաշտոնական միջինի 42 տոկոսը, «միջին հայաստանցին» վիճակագրական կերպար է, ոչ թե իրական մարդ։
Հենց այս երրորդ կետն է բացատրում, թե ինչու են պաշտոնական թվերն ու առօրյա զգացողությունն այդքան տարբերվում։
Աղբյուրներ
- Համաշխարհային բանկ, ԱՄՀ և ՏՀԶԿ՝ ներդաշնակեցված սպառողական գների ինդեքսի տվյալներ (doi:10.1787/eee82e6e-en), ամփոփված՝ Worlddata.info — https://www.worlddata.info/asia/armenia/inflation-rates.php
- ՀՀ վիճակագրական կոմիտե — https://armstat.am/am/
- ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալները վառելիքի գների վերաբերյալ, ARKA, 05.08.2026 — https://arka.am/en/news/economy/gasoline-prices-in-armenia-rose-by-7-4-in-july-and-diesel-fuel-by-14-3/
- Trading Economics՝ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալների հիման վրա — https://tradingeconomics.com/armenia/inflation-cpi
- FAO՝ Պարենային գների ինդեքս, 07.08.2026 — https://www.fao.org/newsroom/detail/fao-food-price-index-edges-up-amid-weather--energy-and-geopolitical-concerns/en
- FAO՝ Պարենային գների ինդեքսի պաշտոնական էջ — https://www.fao.org/worldfoodsituation/foodpricesindex/en/
- Աղասի Թավադյան, «Միջինից այն կողմ․ Հայաստանի աշխատավարձերի իրական բաշխումը», Tvyal, 27.03.2026 — https://tvyal.com/analysis/en/2026/2026-03-27/
- CEIC՝ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալների հիման վրա, միջին ամսական անվանական աշխատավարձ — https://www.ceicdata.com/en/armenia/average-monthly-real-and-nominal-wages/average-monthly-nominal-wage
- ԱՄՀ, Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանային տնտեսական տեսություն, 04.2026 — https://www.imf.org/-/media/files/publications/reo/mcd-cca/2026/english/text.pdf
💬ՄեկնաբանություններՍեղմեք՝ կարդալու և մեկնաբանություն թողնելու համար⌄
Դեռ մեկնաբանություններ չկան։ Եղեք առաջինը։