Հառիճի վանքը․ Կամսարականներից մինչև Զաքարյաններ
Հառիճի վանքը Շիրակի մարզում հայ միջնադարյան ճարտարապետության նշանավոր կենտրոններից է։ Համալիրի հիմքը VII դարի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին է, իսկ Զաքարյանների օրոք այն վերածվել է բազմաշենք համալիրի։
Բագրատունիներ և Կիլիկիա
Հոռոմոսի վանքը և Անիի մերձակա վանական համալիրները
Հոռոմոսի վանքը Բագրատունյաց մայրաքաղաք Անիի շրջակայքի կարևոր վանական համալիրներից է։ Հոդվածում խոսվում է Անիի շուրջ ձևավորված վանքերի ցանցի, Շիրակի պատմության և հոգևոր կենտրոնների մասին։
Հաղպատի վանքը․ XIII դարի աշխարհիկ և հոգևոր կյանքի կենտրոն Լոռիում
Հաղպատի վանքային համալիրը Լոռիում հիմնադրվել է X դարի վերջին և XIII դարում Զաքարյանների օրոք դարձել հոգևոր, կրթական ու աշխարհիկ կյանքի կենտրոն։ Այն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում է Սանահինի հետ միասին։
Գանձասարի վանքը և Արցախի հայ իշխանական ավանդույթը
Գանձասարի վանքը Արցախի հոգևոր և իշխանական կենտրոններից էր, որտեղ Խաչենի իշխան Հասան-Ջալալ Դոլան 1216–1238 թվականներին կառուցեց Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ մայր տաճարը։ Հուշարձանը վկայում է արցախյան ճարտարապետական դպրոցի բարձր վարպետության մասին։
Թորոս Ռոսլին և մանրանկարչության դպրոցը Սիս և Հռոմկլա ցենտրերում
XIII դարում Կիլիկիայի հայկական թագավորության մշակութային վերելքի ժամանակ Հռոմկլայի և Սիսի գրչատներում ծաղկեց հայ մանրանկարչությունը։ Նրա ամենանշանավոր դեմքը Թորոս Ռոսլինն է, որի արվեստի վառ օրինակներից է Զեյթունի ավետարանը։
Անիի Մայր տաճարը և Բագրատունիների մայրաքաղաքը
Ани стал столицей Багратидского царства в 961 году при Ашоте III, а при Гагике I превратился в один из крупнейших городов Ближнего Востока. Рассказываем о зодчем Трдате и о строительстве Кафедрального собора, завершённого в 1001 году.
Զաբել թագուհի․ գահը, որը ժառանգեց երեխան
Ներածություն Կիլիկիայի հայոց թագավորության պատմության մեջ Զաբելի կերպարը յուրահատուկ տեղ ունի․ նա գահի վրա հայտնվեց ոչ թե նվաճումով կամ ընտրությամբ, այլ որովհետև հայրը արական ժառանգ չուներ։ Նրա կենսագրությունը գրեթե ամբողջովին որոշվեց ուրիշների որոշումներով՝ խնամակալների, իշխանական ժողովների և արտաք…
Զաքարե և Իվանե Զաքարյաններ․ երկու եղբայր և Անիի վերադարձը
Ներածություն XII դարի վերջին Արևելյան Հայաստանում սեփական պետականություն չկար։ Բագրատունյաց թագավորությունը վաղուց ընկել էր, Անին գտնվում էր Շադդադյան ամիրաների ձեռքում, իսկ հայ ազնվականության մի մասը գաղթել էր Վրաստան և ծառայում էր վրաց արքունիքում։ Հենց այդ գաղթած ազնվականության միջավայրից եկան եր…
Մխիթար Գոշ․ օրենքներ պետության համար, որը դեռ չկար
Ներածություն Օրենսգիրք սովորաբար գրում է պետությունը՝ իր դատարանների համար։ Մխիթար Գոշի պարագայում հակառակն էր․ նա գրեց օրենքների գիրք այն ժամանակ, երբ հայկական պետականությունը Արևելյան Հայաստանում վերականգնման փուլում էր, իսկ հայ բնակչության զգալի մասը ապրում էր օտար իշխանության ներքո։ Հենց այս հան…
Մխիթար Հերացին և «բորբոսը». հայ բժիշկը, որ Պաստյորից յոթ դար առաջ կռահեց վարակի բնույթը
1184 թվականն է։ Կիլիկյան Հայաստանի դաշտային շրջանների ճահիճներում ամեն ամառ բռնկվում է տենդը։ Մարդիկ դողում են, տապակվում ջերմությունից, շատերը մահանում են։ Ոչ ոք չգիտի՝ ինչու։ Այդ տարի կաթողիկոս Գրիգոր Դ Տղայի պատվերով երկրի բժշկապետը՝ Մխիթար Հերացին, ավարտում է մի գիրք, որը կդառնա հայ բժշկագիտությ…
Ինչպես Կիլիկիան ստացավ արքայական թագ և դարձավ Արևելքի ու Արևմուտքի առևտրի դարպասը
1098 թվականի հունիսին, երբ Անտիոքը վերջապես ընկավ, խաչակիրները չգիտեին, որ Տավրոսի լեռներում իրենց օգնության հասած հայ իշխանները հենց նոր դրեցին մի պետության հիմքը, որը գոյատևելու էր գրեթե երեք դար։ Կոստանդին Ա Ռուբինյանը կոմսի և բարոնի տիտղոսներ ստացավ։ Տիտղոսներն ինքնին քիչ բան էին նշանակում։ Կարև…