Թեղենյաց վանքը և Արագածոտնի վաղ միջնադարյան եկեղեցիները
Արագածոտնի ճարտարապետական ժառանգությունը
Արագածի լանջերին և Քասաղ գետի հովտում ձևավորվել է հայ ճարտարապետության ամենահարուստ տարածաշրջաններից մեկը։ Այստեղ կողք կողքի կանգնած են վաղ միջնադարյան խաչագմբեթ և դահլիճ եկեղեցիներ, ինչպես նաև ավելի ուշ շրջանի վանքային համալիրներ։ Այս հոդվածում կանդրադառնանք Թեղենյաց վանքին, Օշականին, Աշտարակի եկեղեցիներին և Մուղնիին։
Թեղենյաց վանքը
Թեղենյաց վանքը գտնվում է Կոտայքի մարզում՝ Բուժական գյուղից մոտ 3 կմ հյուսիս՝ անտառածածկ բացատում։ Վանքը մատենագիր աղբյուրներում հիշատակվում է արդեն VIII դարի 20-ական թվականներից։ Այդ շրջանում հայ վանքային ճարտարապետությունը, չնայած քաղաքական դժվար պայմաններին, շարունակում էր զարգանալ, և նման համալիրները կատարում էին ոչ միայն կրոնական, այլև կրթական ու մշակութային դեր։
Թեղենյաց վանքը Կոտայքի մարզի միջնադարյան հոգևոր և կրթամշակութային օջախներից է։
Օշական. Մեսրոպ Մաշտոցի շիրիմը
Օշականը Արագածոտնի ամենահայտնի սրբավայրերից է։ Ըստ հայկական ավանդության և պատմիչների վկայության՝ այստեղ է թաղված հայոց գրերի ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցը (մահացել է 440 թվականին)։ Կորյունը իր «Վարք Մաշտոցի» երկում նկարագրում է Մաշտոցի վախճանը և թաղումը Օշականում։
Այժմյան Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին կառուցվել է XIX դարի վերջին՝ ավելի վաղ եկեղեցու տեղում։ Եկեղեցու կողքին է գտնվում հայոց այբուբենի հուշարձանը։ Օշականը դարձել է ուխտագնացության և հայ գրչության պատմության հիշատակի կենտրոն։
Աշտարակի եկեղեցիները
Աշտարակը Քասաղի կիրճի եզրին է, և նրա շուրջ կենտրոնացած են տարբեր դարերի կոթողներ։ Ամենահայտնիներից է Կարմրավոր եկեղեցին՝ VII դարի փոքրադիր, բայց նրբագեղ կառույց, որի անունը կապված է կարմրավուն տուֆի հետ։ Այն պատկանում է վաղ միջնադարյան հայկական գմբեթավոր եկեղեցիների ընտրանուն։
Նույն քաղաքում է նաև Սպիտակավոր Աստվածածին եկեղեցին, որը միջնադարյան կառույց է և հիշարժան է իր համամասնություններով։
Մուղնի
Մուղնիի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին գտնվում է Աշտարակի մերձակայքում։ Այն կառուցվել է XVII դարում և իր չափերով ու հորինվածքով Արագածոտնի խոշոր միջնադարյան եկեղեցիներից է։ Եկեղեցու ներսում պահպանվել են որմնանկարների մնացորդներ։ Մուղնիի եկեղեցին նաև հայ գրչության և մշակութային կյանքի կենտրոն է եղել։
Տարածաշրջանի ճարտարապետական առանձնահատկությունները
Արագածոտնի հուշարձանները կառուցված են հիմնականում տեղական տուֆից և բազալտից։ Այդ քարերը թույլ են տվել ստեղծել ինչպես մեծ ծավալներ, այնպես էլ նուրբ դեկորատիվ մանրամասներ։ Այստեղ ներկայացված են հայկական եկեղեցաշինության հիմնական տիպերը՝ դահլիճ, բազիլիկ և գմբեթավոր հորինվածքներ, ինչը թույլ է տալիս հետևել ճարտարապետական մտքի զարգացմանը դարերի ընթացքում։
Ինչու է կարևոր պահպանել այս ժառանգությունը
Այս հուշարձանները ոչ միայն ճարտարապետական արժեք ունեն, այլև կենդանի վկայություն են հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային շարունակականության։ Դրանց պահպանումը, ուսումնասիրությունը և տարածաշրջանի զբոսաշրջային ցանցում ընդգրկումը կարևոր խնդիր է ինչպես գիտության, այնպես էլ հանրային հիշողության համար։
Աղբյուրներ
- Կորյուն — Վարք Մաշտոցի
💬ՄեկնաբանություններՍեղմեք՝ կարդալու և մեկնաբանություն թողնելու համար⌄
Դեռ մեկնաբանություններ չկան։ Եղեք առաջինը։