Առինբերդի հնագիտական համալիրը․ Էրեբունու հարևանը

Առինբերդը՝ Երևանի հնագույն վկան

Առինբերդը Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի բլուր է։ Նրա գագաթին են Էրեբունի ամրոցի ավերակները։ Հնագիտական համալիրը կապում է մայրաքաղաքի այսօրվա կյանքը Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության հետ։ Այս հանգամանքն է Առինբերդը դարձնում հայոց պետականության և քաղաքաշինության կարևոր վկայություն։

Էրեբունիի հիմնադրումը

Էրեբունի ամրոցը հիմնադրել է Արգիշտի Ա թագավորը մ.թ.ա. 782 թվականին։ Այդ մասին պատմում է բլրի վրա հայտնաբերված սեպագիր արձանագրությունը։ Արձանագրության մեջ ամրոցը կոչվում է Էրեբունի։ Հայ պատմաբանները այս անունը համարում են Երևան անվան հնագույն ձևերից մեկը, և հենց դրա վրա է հիմնված Երևանի տարեթվի հաշվարկը։ 1968 թվականին քաղաքը տոնեց իր 2750-ամյակը։

Պեղումները

Առինբերդի համակարգված պեղումները սկսվեցին 1950 թվականին, և աշխատանքները շարունակվեցին տասնամյակներ շարունակ։ Պեղումների հետևանքով բացվեցին՝

• պալատական համալիրը՝ բազմաթիվ սենյակներով և սյունազարդ դահլիճներով,
• Խալդի աստծո տաճարը,
• պահեստարաններ՝ հսկայական կարասներով, որոնք նախատեսված էին հացահատիկի, գինու և յուղի համար,
• պարիսպների և աշտարակների համակարգը,
• պալատական սրահների որմնանկարները, որոնք ներկայացնում են երկրաչափական և կենդանական մոտիվներ։

Այս գտածոները ցույց են տալիս, որ Էրեբունին միաժամանակ եղել է ռազմական ամրոց, վարչական կենտրոն և տնտեսական հենակետ Արարատյան դաշտում։

Արձանագրությունները և նյութական մշակույթը

Ամրոցի տարածքում հայտնաբերվել են սեպագիր արձանագրություններ, որոնք կարևոր աղբյուր են այդ ժամանակաշրջանի թագավորների գործունեությունը ուսումնասիրելու համար։ Հայտնաբերվել են նաև զարդեր, զենքեր և կենցաղային իրեր։ Դրանք ցույց են տալիս երկրի արհեստագործության և առևտրական կապերի մակարդակը։ Գտածոների մի մասը այսօր ցուցադրվում է «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանում։

Հարևան հուշարձանները

Առինբերդը Էրեբունի շրջանի միակ հնավայրը չէ։ Հարևանությամբ է Կարմիր բլուրը, որտեղ գտնվում են Թեյշեբաինի քաղաք-ամրոցի մնացորդները։ Այն կառուցվել է Ռուսա Բ թագավորի օրոք՝ մ.թ.ա. VII դարի առաջին կեսին։ Կարմիր բլուրի պեղումները բացահայտեցին արհեստանոցներ, շտեմարաններ և մեծ քանակությամբ գյուղատնտեսական պաշարներ։ Երևանի տարածքում է նաև Շենգավիթի վաղ բրոնզեդարյան բնակատեղին (մ.թ.ա. IV–III հազարամյակ)։ Այն ցույց է տալիս, որ այս հողը բնակեցված է եղել շատ ավելի վաղ, քան Էրեբունիի հիմնադրումը։

Նշանակությունը այսօր

Առինբերդը ուսումնասիրողների համար տեղեկությունների կարևոր աղբյուր է հայոց վաղ պետականության, տեղական մշակույթի և այդ ժամանակաշրջանի մասին։ Քաղաքացիների համար այն Երևանի ինքնության ու հնության նշան է։ Բլուրի վրա կանգնած ամրոցի ավերակներից բացվում է տեսարան դեպի քաղաքը և Մասիսը։ Այս վայրի պահպանումն ու ուսումնասիրությունը շարունակվում են որպես հայ ժողովրդի պատմական հիշողության մաս։

Աղբյուրներ

• Հայ ժողովրդի պատմություն, հ. 1 (ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ)
• Հայկական սովետական հանրագիտարան