Գառնու հեթանոսական տաճարի հարևանությամբ՝ Գառնու հռոմեական բաղնիքը և նրա խճանկարը
Գառնին՝ Հայաստանի հելլենիստական շրջանի հուշարձանախումբ
Գառնու ամրոցային համալիրը Կոտայքի մարզում է, Ազատ գետի կիրճի եզրին, Երևանից արևելք։ Համալիրի ամենահայտնի կառույցը հեթանոսական տաճարն է, բայց նրա հարևանությամբ պահպանվել են նաև բաղնիքի մնացորդներ, որոնց խճանկարը համարվում է Հայաստանի հնագիտության ուշագրավ գտածոներից։
Գառնու տաճարի թվագրման հարցում գիտական կարծիքները տարբերվում են։ Ավանդաբար այն կապվում է Տրդատ Ա թագավորի անվան և մ.թ. I դարի հետ, սակայն առկա են նաև ավելի ուշ թվագրումներ։ Այս հարցը բաղնիքի թվագրման հետ չպետք է շփոթել։
Բաղնիքի հայտնաբերումը
Բաղնիքի մնացորդները նկատվել են դեռ Ն. Մառի 1909 թ. պեղումների ժամանակ, իսկ համակողմանի ուսումնասիրվել է խորհրդային տարիներին՝ XX դարի կեսերին, Գառնու համալիրի ընդհանուր պեղումների շրջանակում։ Աշխատանքները ղեկավարել է հնագետ Բաբկեն Առաքելյանը, որը երկար տարիներ ուսումնասիրել է Գառնու հուշարձանախումբը։ Բաղնիքը գտնվում է միջնաբերդի տարածքում՝ թագավորական շինությունների մոտ։
Ճարտարապետական կառուցվածքը
Բաղնիքը հռոմեական տիպի ջերմային շինություն է։ Այն բաղկացած է մի քանի առանձին սենյակներից, որոնք նախատեսված էին տարբեր ջերմաստիճանի լողանքների համար։ Հատակի տակ տեղադրված էր տաքացման համակարգ՝ հիպոկաուստ, որտեղ տաք օդն անցնում էր հատակը կրող փոքր սյուների միջև։ Սա վկայում է, որ Հայաստանի վերնախավը յուրացրել էր միջերկրածովյան կենցաղային և շինարարական մշակույթի տարրեր։
Խճանկարը և հունարեն մակագրությունը
Բաղնիքի ամենահայտնի մասը մի սենյակի հատակին պահպանված խճանկարն է։ Այն կազմված է մանր գունավոր քարերից։ Խճանկարի թեման ծովային է. պատկերված են ծովային աստվածություններ, այդ թվում՝ Օկեանոսն ու Թետիսը, ինչպես նաև ծովային էակներ և ձկներ։ Խճանկարում կա հունարեն մակագրություն, որը սովորաբար մեկնաբանվում է որպես վարպետների խոսք այն մասին, թե նրանք «ոչինչ չստացան, բայց աշխատեցին»։ Այս ձևակերպման ճշգրիտ ընթերցումն ու մեկնաբանությունը հետազոտողների քննարկման առարկա է, ուստի այստեղ այն ներկայացվում է զգուշությամբ։
Թվագրման հարցում նույնպես միասնական կարծիք չկա. խճանկարը և բաղնիքը սովորաբար վերագրվում են հռոմեական շրջանին՝ մոտավորապես III դարին։
Տեղը Հայաստանի ճարտարապետության պատմության մեջ
Գառնու բաղնիքը վկայում է, որ հնագույն Հայաստանը մեկուսացած չէր, այլ շփման մեջ էր հելլենիստական և հռոմեական աշխարհի հետ։ Միաժամանակ այդ ազդեցությունները յուրահատուկ կերպով զուգորդվել են տեղական ավանդույթների հետ։ Տաճարը, պալատական շինությունները և բաղնիքը միասին ներկայացնում են հայոց թագավորական նստավայրի պատկերը։
Պահպանումը և այսօրվա նշանակությունը
Բաղնիքի խճանկարը պաշտպանված է ծածկով և հասանելի է այցելուներին։ Գառնու տաճարի հետ միասին այն ներառված է մշակութային արժեքների շարքում, որոնք պատմում են հայոց վաղ պետականության և մշակույթի մասին։ Սա կարևոր հուշարձան է ինչպես գիտական ուսումնասիրության, այնպես էլ ժառանգության պահպանման տեսանկյունից։
Աղբյուրներ
- Հայկական սովետական հանրագիտարան — Գառնի հոդվածը
- Հայ ժողովրդի պատմություն (Հայաստանի ԳԱ պատմության ինստիտուտ)
💬ՄեկնաբանություններՍեղմեք՝ կարդալու և մեկնաբանություն թողնելու համար⌄
Դեռ մեկնաբանություններ չկան։ Եղեք առաջինը։