Գոշավանք և Մխիթար Գոշի հիշատակը Տավուշում
Գոշավանք. քարի և մտքի վանքը Տավուշում
Տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքից մոտ տասնհինգ կիլոմետր հեռավորության վրա, Գոշ գյուղի մերձակայքում, անտառածածկ լեռների գրկում է գտնվում Գոշավանքը։ Այն միջնադարյան Հայաստանի գրչության, ուսման և ճարտարապետության նշանավոր կենտրոններից է։ Համալիրի շինարարական հիմնական շրջանը XII–XIII դարերն են։
Վանքի անունը և պատմական ակունքները
Վանքը նախկինում հայտնի էր Նոր Գետիկ անունով։ Հին Գետիկի վանքը XII դարում ավերվել է երկրաշարժից, իսկ նոր վանքը Մխիթար Գոշը հիմնեց մոտակայքում։ Հետագայում այն սկսեցին կոչել Գոշավանք՝ ի հիշատակ իր նշանավոր հիմնադրի և առաջնորդի։ Դա վկայում է, թե որքան մեծ է եղել նրա անձի նշանակությունը վանքի ճակատագրում։
Միջնադարյան հայ պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին պատմում է Մխիթար Գոշի և վանքի հիմնադրման հանգամանքների մասին։ Նրա վկայությամբ՝ Գոշը վանքը հիմնեց ավերված Գետիկի մոտ։ Նույն աղբյուրից է հայտնի նաև, որ Գոշը նշանավոր վարդապետ էր, որի շուրջ հավաքվել էր աշակերտների մեծ խումբ։
Համալիրի կառուցվածքը
Գոշավանքը կազմված է մի քանի եկեղեցուց, գավթից, մատուռներից ու օժանդակ շինություններից։ Գլխավոր տաճարը Աստվածածին եկեղեցին է։ Այն խաչաձև գմբեթավոր հորինվածքով շինություն է, որը կանգնեցվել է XII դարի վերջին՝ 1191–1196 թվականներին։ Հարակից գավիթը, եկեղեցիները և մյուս կառույցները ձևավորում են միասնական անսամբլ։
Համալիրի առանձնահատկություններից է նրա կառուցապատման խտությունը. շենքերը կպած են միմյանց և կազմում են փակ, կուռ ամբողջություն՝ լեռնային կլիմային ու անտառային միջավայրին հարմարեցված։
Աստվածածին եկեղեցու ճարտարապետությունը
Աստվածածին եկեղեցին աչքի է ընկնում համամասնությունների ներդաշնակությամբ, ճշգրիտ տաշված քարով և զսպված զարդարանքով։ Պատերի մաքուր մակերեսները, սլացիկ ծավալները և տարածական հստակությունը այն դարձնում են հայկական միջնադարյան ճարտարապետության արժեքավոր օրինակներից մեկը։
Խաչքարերը
Գոշավանքը հռչակված է իր խաչքարերով։ Համալիրի պատերին և շրջակայքում պահպանվել են բազմաթիվ խաչքարեր։ Դրանցից ամենահայտնին վարպետ Պողոսի կերտած խաչքարն է, որը համարվում է հայկական քանդակագործության գլուխգործոցներից։ Այն աչքի է ընկնում բարակ, ժանյականման քանդակով, որտեղ նուրբ հյուսվածքները կազմում են բազմաշերտ նախշեր։ Այս խաչքարը հաճախ հիշատակվում է որպես Գոշավանքի խորհրդանիշ։
Խաչքարերը ոչ միայն կրոնական հուշարձաններ էին, այլև հայկական արվեստի բարձրակետ՝ հիշատակի, աղոթքի և վարպետության համադրությամբ։
Մխիթար Գոշ. հիշատակը վանքում
Մխիթար Գոշը XII–XIII դարերի հայ մտավորականության նշանավոր դեմքերից է՝ վարդապետ, իրավագետ և առակագիր։ Նա վանքում ստեղծեց դպրոց, որտեղ ուսանում էին բազմաթիվ աշակերտներ։ Այդ ուսումնական կենտրոնը մեծ դեր էր խաղում տարածաշրջանի հոգևոր ու մշակութային կյանքում։ Նրա գրական ժառանգությունից հիշատակենք «Աղվեսագիրք» առակների ժողովածուն։ Գոշի գլխավոր աշխատանքը՝ իրավական հուշարձանը՝ «Դատաստանագիրքը», այս հոդվածում առանձին չենք քննարկում։
Գոշը մահացել է XIII դարի սկզբին (մոտ 1213 թվականին) և թաղվել է իր հիմնած վանքում։ Նրա շիրիմը ուխտավայր է մնում այսօր էլ։
Գոշավանքը այսօր
Այսօր Գոշավանքը Տավուշի ամենայցելվող հուշարձաններից է։ Այն պահպանում է իր հոգևոր նշանակությունը և ընդունում է ուխտավորներ ու զբոսաշրջիկներ։ Վանքի հարակից բնությունը, հին քարերի լռությունն ու խաչքարերի նուրբ քանդակները տպավորիչ միասնություն են ստեղծում, որը հարյուրամյակներ շարունակ սնում է հայ մշակույթի հիշողությունը։
Աղբյուրներ
- Կիրակոս Գանձակեցի — Հայոց պատմություն
- Հայ ժողովրդի պատմություն (Հայաստանի ԳԱ պատմության ինստիտուտ)
💬ՄեկնաբանություններՍեղմեք՝ կարդալու և մեկնաբանություն թողնելու համար⌄
Դեռ մեկնաբանություններ չկան։ Եղեք առաջինը։