Հաղարծինի վանքը Դիլիջանի անտառներում
Հաղարծինը՝ անտառների գրկում թաքնված վանք
Տավուշի մարզում, Դիլիջան քաղաքից մոտ 18 կմ հեռավորության վրա՝ Հաղարծին գյուղի մերձակայքում, խիտ անտառածածկ լանջին է գտնվում Հաղարծինի վանական համալիրը։ Այն հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենագեղատեսիլ հուշարձաններից է. քարե պատերը, մամուռը և անտառի կանաչը այստեղ միահյուսվել են մեկ ամբողջության մեջ։
Համալիրի պատմությունը
Հաղարծինի շինությունները հիմնականում թվագրվում են X–XIII դարերով։ Վանքը ծաղկում է ապրել Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո՝ Զաքարյանների իշխանության շրջանում, երբ Հյուսիսային Հայաստանում վերականգնվում էին և նորից շինվում վանքեր։ Համալիրի առանձին կառույցների ստույգ թվականները հայ արվեստաբանները տարբեր ձևով են ճշտում, ուստի ստորև նշվող թվագրումները մոտավոր են։
Վանքի հիմնական եկեղեցիները կառուցվել են XIII դարում։ Այդ ժամանակաշրջանում Հյուսիսային Հայաստանի զգալի մասը գտնվում էր Զաքարե և Իվանե Զաքարյան եղբայրների իշխանության տակ, իսկ վանական կենտրոնները դարձել էին գիտության, գրչության և արվեստի օջախներ։
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին համալիրի ամենահին կառույցներից է և թվագրվում է մոտավորապես X–XI դարերով։ Այն խաչաձև գմբեթավոր փոքր շինություն է, որի ծավալները պարզ են և համաչափ։ Գմբեթը հենվում է պատերի վրա, իսկ արտաքին մշակումը զուսպ է։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Համալիրի գլխավոր տաճարը Սուրբ Աստվածածինն է, որը թվագրվում է XIII դարով։ Այն նույնպես խաչաձև գմբեթավոր է, զարդարված քանդակներով և քարե մանրամասներով։ Տաճարի ճակատներին պահպանվել են զարդաքանդակներ, իսկ ներսում՝ ճարտարապետական մշակման բարձր մակարդակ։
Գավիթ, մատուռներ և օժանդակ շինություններ
Համալիրում կան նաև գավիթ, մատուռներ, սեղանատուն և այլ օժանդակ շինություններ։ Այս կառույցները ցույց են տալիս, որ Հաղարծինը ոչ միայն պաշտամունքի վայր էր, այլև ապրող վանական համայնք՝ իր տնտեսությամբ, գրչությամբ և ուսուցմամբ։ Սեղանատունը հետաքրքիր օրինակ է միջնադարյան հայկական վանական կենցաղի ուսումնասիրության համար։
Խաչքարերը
Հաղարծինը հայտնի է նաև իր խաչքարերով։ Դրանք տարածված են համալիրի շուրջ, և աչքի են ընկնում նուրբ, ժանյականման զարդաքանդակով։ Խաչքարը հայ միջնադարյան արվեստի յուրահատուկ ձև է. հայկական խաչքարային արվեստը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում։ Հաղարծինի խաչքարերը վկայում են տեղի վարպետների բարձր հմտության մասին։
Դիլիջանի անտառային միջավայրը
Համալիրը տեղադրված է Դիլիջանի ազգային պարկի անտառներում՝ կաղնու, հաճարենու և բոխու ծառերով շրջապատված լանջին։ Հայկական վանքերի ճարտարապետության հատկանիշներից մեկը կառույցի ներդաշնակ ներառումն է բնապատկերում։ Հաղարծինում այդ սկզբունքն արտահայտված է հատկապես ցայտուն. քարի գույնը և ծավալները համահունչ են շրջակա բնությանը։
Այսօր վանքը հայտնի է ինչպես հավատացյալների, այնպես էլ զբոսաշրջիկների համար։ Այն Դիլիջանի այցելության անբաժան մասն է և հայկական ճարտարապետական ժառանգության կարևոր օրինակ։
Աղբյուրներ
- Հայկական սովետական հանրագիտարան
- Հայ ժողովրդի պատմություն (Հայաստանի ԳԱ պատմության ինստիտուտ)
💬ՄեկնաբանություններՍեղմեք՝ կարդալու և մեկնաբանություն թողնելու համար⌄
Դեռ մեկնաբանություններ չկան։ Եղեք առաջինը։