Խոր Վիրապի վանքը և Արարատի տեսարանը․ այն վայրը, որտեղ Գրիգոր Լուսավորիչը բանտարկվեց
Խոր Վիրապ. վայր, որտեղ պատմությունը հանդիպում է Արարատին
Արարատյան դաշտում, Արտաշատ քաղաքի մերձակայքում, փոքրիկ բլրի վրա կանգնած է Խոր Վիրապի վանքը։ Այստեղից բացվում է Մասիսի և Սիսի ամենաանմիջական ու հանդիսավոր տեսարաններից մեկը։ Հայ ուխտավորների համար սա միաժամանակ ազգային հիշողության և հավատքի վայր է. այստեղ, ըստ Ագաթանգեղոսի, բանտարկված է եղել Գրիգոր Լուսավորիչը։
Տեղանքը և անունը
«Խոր վիրապ» նշանակում է «խոր փոս», «խոր զնդան»։ Վանքը գտնվում է հին Արտաշատի մոտակայքում։ Ըստ հայ պատմագրական ավանդության՝ Արտաշատը հիմնադրել է Արտաշես Ա-ն, և այն հին դարերում Հայաստանի մայրաքաղաքներից էր։ Այդ պատճառով վայրը կապվում է Հայաստանի քաղաքական և հոգևոր պատմության կարևոր դրվագների հետ։
Ինչ է պատմում Ագաթանգեղոսը
Հայոց դարձի պատմությունը մեզ հասել է հիմնականում Ագաթանգեղոսի երկի միջոցով։ Նրա պատումով՝ Գրիգորը, որ քարոզում էր քրիստոնեություն, հրաժարվեց պատվել հեթանոսական աստվածուհի Անահիտին և Տրդատ թագավորի հրամանով նետվեց Արտաշատի վիրապը։ Ագաթանգեղոսը հաղորդում է, որ նա այնտեղ մնաց տասնհինգ տարի, իսկ կենդանի մնալուն օգնեց մի այրի կին, որը նրան հաց էր հասցնում։
Հետագայում, ըստ նույն պատմության, Տրդատը ծանր հիվանդացավ, իսկ նրա քույր Խոսրովիդուխտը երազում հրահանգ ստացավ դուրս բերել Գրիգորին։ Գրիգորը ազատվեց, բուժեց թագավորին, և Հայաստանը ընդունեց քրիստոնեությունը։
Պատմություն և ավանդություն
Պետք է զանազանել հաստատված փաստերը և ավանդազրույցի մանրամասները։ Հայաստանում քրիստոնեության՝ պետական կրոն դառնալը հայ պատմագիտության մեջ ավանդաբար թվագրվում է 301 թվականով՝ IV դարի սկզբին։ Այդ թվագրության շուրջ գիտական քննարկումներ կան, և որոշ հետազոտողներ դարձը դնում են մի քանի տարի ավելի ուշ։ Տասնհինգ տարվա բանտարկության, այրու կողմից սնելու և թագավորի հիվանդության մանրամասները հիմնվում են Ագաթանգեղոսի պատումի վրա և ավանդության բնույթ ունեն։ Մենք դրանք ներկայացնում ենք որպես Ագաթանգեղոսի հաղորդած ավանդություն։
Սուրբ Գևորգ եկեղեցին
Վիրապի վրա կանգնած է Սուրբ Գևորգ մատուռը, որի առաջին շինությունը ավանդաբար կապվում է Ներսես Գ Շինարարի անվան հետ (642 թ.)։ Գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Աստվածածինը, կառուցվել է 1662 թվականին։ Եկեղեցին խաչաձև գմբեթավոր հորինվածքով է, իսկ նրա շուրջը պարսպապատ վանական համալիր է։
Վիրապը
Սուրբ Գևորգ մատրան միջով իջնում են դեպի ստորգետնյա վիրապը՝ նեղ ու խոր մի խուց, որտեղ, ըստ ավանդության, պահվել է Գրիգորը։ Այցելուները սանդուղքով իջնում են ներքև, ուր մթնոլորտն առանձնահատուկ ինքնամփոփ է։ Վիրապը ուխտագնացության հիմնական կենտրոնն է։
Ուխտագնացությունը և Արարատի տեսարանը
Խոր Վիրապը դարեր շարունակ ուխտատեղի է։ Այստեղ կատարվում են մկրտություններ և պատարագներ, իսկ ուխտավորները գալիս են թե՛ Հայաստանից, թե՛ Սփյուռքից։ Վանքի բակից Արարատը երևում է գրեթե ձեռքի հասողության վրա։ Պատմականորեն Արարատը հայոց հայրենիքի խորհրդանիշն է, թեև այժմ գտնվում է Արևմտյան Հայաստանում՝ Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից դուրս։ Այս համադրությունը՝ հավատք, հիշողություն և կորսված հողերի տեսարան, վայրը դարձնում է ուրույն ու հուզիչ։
Աղբյուրներ
- Ագաթանգեղոս — Հայոց պատմություն
- Մովսես Խորենացի — Հայոց պատմություն
💬ՄեկնաբանություններՍեղմեք՝ կարդալու և մեկնաբանություն թողնելու համար⌄
Դեռ մեկնաբանություններ չկան։ Եղեք առաջինը։