Մակարավանք և Խորանաշատ․ Տավուշի XIII դարի վանական համալիրներ
Մակարավանք. անտառների մեջ ծածկված վանք
Մակարավանքը գտնվում է Տավուշի մարզում, Աճաջուր գյուղի մոտ, Իջևանի շրջակայքի խիտ անտառապատ լեռնալանջերին։ Այստեղ պահպանվել են մի քանի շինություններ, որոնք կառուցվել են տարբեր ժամանակներում։ Դրանցից ամենահինը փոքր եկեղեցին է, որի ստույգ թվագրությունը պահանջում է ճշտում։ Վանքն իր ամբողջական տեսքն ու հռչակը ստացել է XIII դարում, երբ Զաքարյանների իշխանության օրոք Հյուսիսային Հայաստանում ծաղկում էր վանական շինարարությունը։
Գլխավոր եկեղեցին և գավիթը
Վանքի գլխավոր եկեղեցին XIII դարի սկզբին կառուցված կենտրոնագմբեթ շինություն է։ Նրա ծավալները հստակ են, իսկ պատերը շարված են մշակված քարով։ Հյուսիսից գլխավոր եկեղեցուն կից է գավիթը, որը կառուցվել է 1224 թվականին։ Հայկական վանական համալիրներում գավիթը ծառայում էր որպես ժողովների և հանդիսավոր արարողությունների տարածք և որպես անցում դեպի եկեղեցի։
Քանդակներ և խաչքարեր
Մակարավանքը հայտնի է իր հարուստ քանդակային հարդարանքով։ Եկեղեցու և գավթի պատերին, պատուհանների շրջանակներում և մուտքերի շուրջ կան բուսական և երկրաչափական զարդաքանդակներ, ինչպես նաև խաչքարեր։ Այս հարդարանքը XIII դարի հայ վանական ճարտարապետության բնորոշ գծերից է, երբ քարի վրա նուրբ քանդակագործությունը դարձավ շինության անբաժան մասը։
Խորանաշատ
Խորանաշատը նույնպես Տավուշի մարզի XIII դարի վանական համալիրներից է՝ Չինարի գյուղից մոտ 2,5 կմ հյուսիս-արևելք, անտառապատ լանջին։ Այն հիմնադրել է Վանական վարդապետը 1211 թվականին։ Այն պատկանում է նույն շրջանի ճարտարապետական դպրոցին։ Եկեղեցիները կառուցված են տեղական քարից, նրանց ծավալները համաչափ են, իսկ հարդարանքը զուսպ է ու նուրբ։
Հաղարծինի շրջակայքը
Հաղարծինի վանական համալիրը Տավուշի մարզում է՝ Դիլիջանի մերձակայքում, և XIII դարի հայկական վանական կենտրոններից է։ Համալիրի ամենահայտնի շինություններից են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (1281 թ.), Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին (1244 թ.) և սեղանատունը (1248 թ.), իսկ Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին ավելի վաղ շրջանի է։ Անտառապատ լանջերի և քարե շինությունների համադրությունը այս վայրերին տալիս է առանձնահատուկ գեղեցկություն։
Ինչու են կարևոր այս համալիրները
Մակարավանքը, Խորանաշատը և Հաղարծինը ցույց են տալիս, որ XIII դարում, դժվար քաղաքական պայմաններում էլ, հայ վանքերը մնում էին կրթության, գրչության և մշակույթի կենտրոններ։ Դրանք հայ ճարտարապետության անբաժան մասն են և մեր պատմական ժառանգության կենդանի վկաները։
Աղբյուրներ
- Թորոս Թորամանյան — Նյութեր հայկական ճարտարապետության պատմության
- Հայկական սովետական հանրագիտարան
💬ՄեկնաբանություններՍեղմեք՝ կարդալու և մեկնաբանություն թողնելու համար⌄
Դեռ մեկնաբանություններ չկան։ Եղեք առաջինը։